Blog, Tam Thất Bắc, Thảo Dược
Tam thất Bắc khô: Cách sấy, cách bảo quản và cách nhận biết củ khô chuẩn 6 năm tuổi
Tam thất Bắc khô tốt hay không nằm ở 3 yếu tố
Rất nhiều bác hỏi tôi:
-
“Anh ơi tam thất Bắc khô có tốt không?”
-
“Sao chỗ thì bảo khô mạnh hơn tươi, chỗ lại bảo tươi tốt hơn?”
-
“Cách bảo quản tam thất khô như nào là chuẩn?”
-
“Có cách nào nhận biết được khô làm từ củ già hay non không?”
Tôi nói thật, tam thất Bắc khô hay tươi không quan trọng bằng nguyên liệu ban đầu, tức là:
Tuổi củ + giống tam thất + cách sấy
Nếu củ non → khô cũng yếu.
Nếu sấy sai kỹ thuật → khô bị cháy cạnh, mất chất.
Nếu bảo quản sai → ẩm mốc, mối mọt, hỏng dược tính.
Bài này tôi chia rõ ràng cho bác hiểu hết về tam thất Bắc khô: từ sấy – bảo quản – nhận biết chất lượng.
Tam thất Bắc khô là gì? Vì sao nhiều bác thích mua loại khô hơn?
Tam thất Bắc khô là loại tam thất được:
-
rửa sạch
-
sấy ở nhiệt độ phù hợp (52-54 độ)
-
hoặc phơi gió – phơi lạnh (phơi âm can)
-
làm khô hoàn toàn để dùng quanh năm
Lợi thế của tam thất khô:
-
để lâu được (từ 1–2 năm nếu bảo quản đúng)
-
dễ vận chuyển, ít hỏng
-
tăng nồng độ dược tính vì mất nước
-
dễ xay bột
-
tiện cho người bận rộn
Nhiều bác ở xa, nhất là miền Nam hoặc miền Trung, thường chọn tam thất khô 6 năm tuổi vì:
-
tươi gửi vào dễ hỏng
-
khô không sợ thối
-
dễ cất trữ cả năm để uống dần
Cách sấy ảnh hưởng cực lớn đến chất lượng tam thất khô
Không phải cứ phơi khô là ra tam thất khô tốt.
Cách làm sai có thể khiến tam thất:
-
mất mùi
-
cháy viền
-
giảm saponin
-
mất tác dụng tan bầm
-
thậm chí chuyển mùi khét
Tôi nói thật, tam thất Bắc rất nhạy với nhiệt.
Chỉ cần sấy ẩu là… coi như vứt.
Có 3 cách sấy phổ biến:
1) Sấy nhiệt thấp (tốt nhất)
Nhiệt độ 50–60°C, kéo dài nhiều ngày tùy củ.
Ưu điểm:
-
giữ màu ruột
-
giữ nguyên mùi
-
giữ nguyên dược chất
-
giữ độ rắn chắc tự nhiên
Nhược điểm:
-
tốn điện
-
mất thời gian
-
phải dùng máy tốt
Tôi toàn dùng cách này.
2) Phơi lạnh – phơi gió tự nhiên
Làm thủ công.
Ưu điểm:
-
an toàn
-
màu đẹp
-
giữ mùi tự nhiên
Nhược điểm:
-
phụ thuộc thời tiết
-
dễ bụi bẩn
-
dễ bị vi sinh bám
-
lâu
-
dễ bị ẩm → mốc
3) Sấy nhiệt cao (không nên)
Sấy 80–90°C cho nhanh.
Ưu điểm:
-
nhanh
-
rẻ
Nhược điểm:
-
cháy cạnh
-
mất mùi
-
mất chất
-
ruột xỉn màu
-
dễ bị khét
Nhiều cơ sở dùng cách này để tăng sản lượng.
Tam thất Bắc khô chuẩn 6 năm tuổi có những đặc điểm gì?
Bác chỉ cần nhớ 5 tiêu chí sau là nhận ra hàng chuẩn ngay.
1) Độ rắn chắc rất cao
Hàng non 3–4 năm bẻ dễ, còn tam thất 6 năm:
-
rất rắn
-
thả xuống nghe “cạch”
-
cầm nặng tay
-
thớ mịn, đặc
2) Màu ruột vàng đậm hoặc vàng xanh
Tam thất già khô sẽ:
-
ruột vàng nâu
-
hoặc hơi ngả xanh rêu
-
không bao giờ vàng sáng, vàng nhạt
Màu vàng sáng = 90% hàng non hoặc tam thất Nam.
Nhận biết tam thất bắc 1-7 năm tuổi chi tiết
3) Mùi thơm sâu, kiểu sâm
Tam thất Bắc 6 năm tuổi khô:
-
thơm dịu nhưng sâu
-
không gắt
-
ngửi kỹ thấy mùi “sâm non non nhưng thanh”
Hàng non:
-
mùi nhạt
-
hầu như không thơm
Hàng TQ non:
-
có mùi hơi ngai ngái
-
đôi khi hơi hắc
4) Vị đắng sâu – hậu ngọt dài
Tam thất Bắc già khô:
-
đắng sâu
-
hậu ngọt rõ
-
nuốt xuống cổ có vị ấm
Tam thất Nam hoặc non:
-
đắng nhẹ
-
không hậu
5) Bề mặt củ gồ ghề – nhiều rễ tơ
Củ già:
-
rất nhiều rễ tơ
-
bề mặt sần sùi
-
cong, lệch
-
xấu
Tam thất Bắc 6 năm tuổi không bao giờ đẹp.
Tam thất Bắc khô dễ bị làm giả bằng những cách nào?
Tôi chia thành 4 dạng gian thương hay làm nhất:
1) Lấy củ non 3 năm phơi khô bán giá củ già 6 năm
Đây là kiểu phổ biến nhất.
Dấu hiệu:
-
ruột vàng sáng
-
bẻ dễ
-
không có hậu vị
-
cầm nhẹ tay
2) Lấy tam thất Nam phơi khô rồi bảo là “tam thất Bắc loại 2”
-
dài
-
ruột trắng/vàng sáng
-
vị nhạt
Không có giá trị bằng tam thất Bắc.
3) Hàng Trung Quốc ngâm hóa chất làm đẹp vỏ rồi sấy
Hàng này nhìn rất đẹp, rất tròn, nhưng ruột nhạt và vị yếu.
4) Tam thất khô phun mùi để đánh lừa người mua
Loại hàng này:
-
thơm gắt
-
mất tự nhiên
-
hậu không có
Tam thất Bắc khô bảo quản thế nào để không bị hỏng?
Tam thất Bắc khô khá bền, nhưng nếu bảo quản sai thì:
-
mốc
-
mọt
-
ẩm mềm lại
-
mất dược chất
Tôi chỉ bác cách bảo quản chuẩn:
1) Để trong lọ thuỷ tinh kín
Không dùng lọ nhựa rẻ → dễ ám mùi.
2) Để nơi khô ráo, tránh ánh sáng
Ánh sáng làm giảm dược tính.
3) Dùng túi hút ẩm
Đặt trong lọ 1–2 gói là đủ.
4) Để trong ngăn mát tủ lạnh nếu khí hậu quá ẩm
Ở miền Bắc thời điểm nồm ẩm, nên để tủ lạnh.
5) Không mở ra – mở vào quá nhiều
Hơi ẩm ngoài không khí dễ ngấm.
Tam thất Bắc khô dùng trong những trường hợp nào?
Tôi phân nhóm để bác lựa chọn:
1) Người muốn dùng bột thường xuyên
Khô dùng để xay bột là chuẩn nhất.
2) Người ở xa – khí hậu nóng
Miền Nam, miền Trung → nên dùng khô cho dễ bảo quản.
3) Người muốn để lâu – uống dần
Khô để được:
-
1-2 năm nếu để ngoài
-
Trên 2 năm nếu để tủ lạnh
4) Dùng ngâm rượu – pha thuốc
Tam thất khô cho rượu thơm và mạnh.
5) Người không có thời gian chế biến tam thất tươi
Tam thất bắc khô tiện hơn rất nhiều.
Tam thất Bắc khô và tam thất tươi – cái nào mạnh hơn?
Tôi trả lời thẳng:
Tươi và khô đều mạnh như nhau — miễn là nguyên liệu ban đầu đủ 6 năm tuổi.
Khác nhau nằm ở:
-
Tươi → dùng ngay, nhiều nước
-
Khô → đậm đặc hơn do mất nước
Còn về dược tính:
-
Tươi 6: mạnh
-
Khô 6: cũng mạnh
-
Tươi 3: yếu
-
Khô 3: cũng yếu
Quyết định ở tuổi củ, không phải trạng thái.
Giá tam thất Bắc khô chuẩn 6 năm tuổi là bao nhiêu?
Giá chuẩn thị trường:
-
Củ 6 năm tuổi khô: 3 – 6 triệu/kg
-
Củ 3–4 năm tuổi khô: 1 – 2 triệu/kg
-
Tam thất Nam khô: vài trăm ngàn
Hàng rẻ = hàng non hoặc tam thất Nam.
Kết-Tam thất Bắc khô rất tốt, nhưng chỉ khi bác mua đúng loại 6 năm tuổi
Tóm lại:
-
Tam thất Bắc khô không thua gì tam thất tươi
-
Quan trọng nhất vẫn là nguyên liệu
-
Sấy đúng cách để giữ chất
-
Nhận biết bằng màu ruột – vị – mùi – độ cứng
-
Bảo quản tốt thì để được tới 2 năm
-
Không mua hàng đẹp, giá quá rẻ
Nếu bác chọn đúng tam thất Bắc 6 năm tuổi, dù khô hay tươi đều cực kỳ mạnh.
