“Em huyết áp cao, uống tam thất Bắc có nguy hiểm không anh?”

Mấy câu hỏi kiểu này tôi gặp suốt:

• “Em bị huyết áp cao, bác sĩ cho uống thuốc đều. Giờ muốn uống thêm tam thất Bắc có được không?”

• “Tam thất hoạt huyết, em sợ uống vào lại tăng huyết áp?”

• “Người huyết áp thấp, hay tụt, hoa mắt chóng mặt, có nên dùng tam thất không anh?”

• “Bố em vừa bị tai biến xong, có nên cho uống tam thất không?”

Tôi nói thẳng:

• Huyết áp cao / huyết áp thấp / tim mạch là chủ đề nhạy cảm, không thể trả lời kiểu “uống vô tư đi, thảo dược mà”.

• Tam thất Bắc 6 năm tuổi lại là vị thuốc đánh thẳng vào hệ mạch, nên:

  • dùng đúng → rất đáng

  • dùng sai → có thể “đổ thêm dầu vào chỗ đang cháy”.

Ông anh tôi – người trồng sâm, trồng tam thất, viết báo về dược liệu – có một câu rất chuẩn:

“Trong mấy bệnh mạch máu, tam thất Bắc là con dao bén: biết dùng thì đẹp, không biết dùng thì đứt tay.”

Bài này tôi viết để các bác:

• Hiểu rõ huyết áp cao / thấp đang ở trạng thái gì

• Tam thất Bắc tác động thế nào lên huyết áp và mạch máu

• Huyết áp cao – huyết áp thấp – người tim mạch: ai dùng được, ai phải tránh

• Cách dùng, liều dùng, dạng dùng

• Những sai lầm nguy hiểm khi vừa huyết áp vừa uống tam thất sai cách

---

Huyết áp cao – huyết áp thấp: cơ thể đang ở tình trạng gì?

Tôi nói ngắn gọn, không đi sâu lý thuyết y khoa:

1. Huyết áp cao (tăng huyết áp)

Thường gặp ở:

• người trung niên, cao tuổi

• người thừa cân, hút thuốc, ít vận động, stress…

Nếu không kiểm soát:

• mạch máu phải chịu áp lực cao

• thành mạch dần dày, xơ

• dễ:

  • tai biến mạch máu não

  • nhồi máu cơ tim

  • suy tim

2. Huyết áp thấp (tụt huyết áp)

Người huyết áp thấp:

• hay hoa mắt, chóng mặt khi đứng lên

• dễ mệt, choáng

• tay chân lạnh

• một số người “huyết áp thấp nhưng sống tốt”, một số thì rất khổ sở.

Điểm chung:

• Cả huyết áp cao và huyết áp thấp đều là bệnh của mạch máu + tim, chứ không chỉ là con số.

Mà tam thất Bắc lại đi vào:

• hoạt huyết (làm máu lưu thông)

• dưỡng mạch (bảo vệ thành mạch, vi tuần hoàn)

Nên chuyện “uống được hay không” phải chia nhóm, không thể nói chung chung.

---

Tam thất Bắc tác động thế nào lên huyết áp và mạch máu?

Tam thất Bắc 6 năm tuổi (Panax notoginseng) có mấy mảng chính:

1. Hoạt huyết – bổ huyết

   • Giúp máu lưu thông tốt hơn

   • Hạn chế ứ trệ, bầm tím, tắc nghẽn nhỏ

2. Bảo vệ mạch máu – tim mạch

   • Hỗ trợ tính đàn hồi của mạch

   • Hỗ trợ vi tuần hoàn ở não, tim, chi

3. Điều hòa khí huyết, hỗ trợ phòng đột quỵ (ở góc độ dưỡng)

   • Người dùng đúng cách lâu dài thường:

     • đỡ tê bì

     • đỡ đau đầu âm ỉ

     • ngủ tốt hơn

Và một điều rất quan trọng:

• Tam thất Bắc không phải là thuốc hạ huyết áp.

• Nó cũng không phải thuốc “tăng huyết áp” cho người huyết áp thấp.

Nó là vị dưỡng mạch – dưỡng khí huyết, đứng ở “hậu cần”, không thay thế thuốc kiểm soát huyết áp của bác sĩ.

---

Huyết áp cao có uống tam thất Bắc được không?

Câu trả lời: có thể, nhưng phải chia trường hợp.

1. Trường hợp nên tránh hoặc chỉ dùng khi bác sĩ đồng ý

Những người:

1. Mới bị tai biến mạch máu não (đột quỵ)

2. Mới nhồi máu cơ tim, mới đặt stent mạch vành

3. Huyết áp đang rất cao, chưa kiểm soát được

4. Đang dùng nhiều thuốc:

   • chống đông

   • chống kết tập tiểu cầu

   • thuốc tim mạch đặc biệt

Những trường hợp này:

• Không tự ý dùng tam thất Bắc, kể cả liều thấp.

• Muốn dùng → phải hỏi bác sĩ tim mạch/ nội khoa:

Nếu bác sĩ:

• bảo “không nên” → thôi, dừng.

• gật đầu → dùng liều thấp, theo dõi sát.

Xem thêm : Tác dụng phụ của tam thất bắc

---

2. Trường hợp có thể cân nhắc dùng (nhóm huyết áp cao nhưng đã kiểm soát tương đối)

Nhóm này:

• Huyết áp cao nhưng đang ổn dưới thuốc:

  • ví dụ 125–140/80–90

• Không mới bị tai biến / nhồi máu

• Không dùng quá nhiều thuốc chống đông

Trong bối cảnh đó, tam thất Bắc:

• có thể là một “người bạn” tốt cho mạch máu, nếu dùng:

  • liều thấp – vừa

  • uống sau ăn

  • tránh tối muộn

Lợi ích có thể kỳ vọng:

• đỡ đau đầu âm ỉ

• đỡ tê bì, lạnh chân tay

• ngủ sâu hơn

• giảm bớt lo lắng về tai biến dài hạn (vì mạch được dưỡng tốt hơn).

---

Huyết áp thấp có uống tam thất Bắc được không?

Câu này cũng phải tách nhóm.

1. Huyết áp thấp nhưng vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ thỉnh thoảng hoa mắt

Rất nhiều người (đặc biệt là phụ nữ):

• huyết áp 90/60, 95/65

• do cơ địa, người hơi “mảnh”

• vẫn làm việc bình thường

Nhóm này:

• nếu kèm thiếu máu, hay mệt, hay chóng mặt nhẹ → tam thất Bắc là lựa chọn tốt để:

  • bổ huyết

  • tăng chất lượng khí huyết

  • cải thiện tuần hoàn não

Dùng đúng:

• có thể bớt chóng mặt, bớt cảm giác “đuối”.

---

2. Huyết áp thấp bệnh lý, tụt huyết áp, hay ngất

Nhóm này:

• đứng lên là choáng

• hay ngất xỉu

• có khi huyết áp tụt sâu

Tam thất Bắc:

• không phải thuốc nâng huyết áp cấp.

• Nó không đóng vai trò “cứu nguy” trong cơn tụt.

Với nhóm này:

• vẫn có thể dùng tam thất Bắc để:

  • dưỡng khí huyết

  • cải thiện tuần hoàn dài hạn

nhưng:

• phải đi kèm khám rõ nguyên nhân

• chỉnh ăn uống, sinh hoạt, uống nước, tập luyện…

---

6. Cách dùng tam thất Bắc cho người huyết áp cao / thấp, tim mạch

1. Dạng nên dùng

Ưu tiên:

• Bột tam thất Bắc 6 năm tuổi

• Hoặc lát khô sắc nước

Hạn chế:

• Rượu tam thất:

  • rượu + bệnh tim mạch/huyết áp = combo không đáng chơi hàng ngày.

• Tam thất ngâm mật ong:

  • nếu bác bị thêm tiểu đường, mỡ máu → càng phải cân nhắc.

---

2. Liều gợi ý cho người huyết áp cao đã kiểm soát tương đối

Nguyên tắc: chậm – thấp – theo dõi.

• Tuần đầu:

  • 1-2g bột/ngày (nửa thìa cà phê nhỏ), uống  sáng

• Nếu:

  • không đau đầu thêm

  • không choáng

  • không mất ngủ
    → tuần thứ 2 tăng lên:

• 3-5g/ngày, chia:

  • 2g sáng

  • 2 g  trưa

Nhìn chung:

• Người huyết áp cao hiếm khi cần quá 3-5g/ngày.

• Cần hơn nữa phải có người có chuyên môn theo sát.

---

3. Liều gợi ý cho người huyết áp thấp, hay chóng mặt, thiếu máu nhẹ

• Bắt đầu: 1-2g/ngày, sau ăn sáng

• Nếu hợp → nâng lên 3-5g/ngày chia 1–2 lần (sáng – trưa)

Đồng thời:

• ăn đủ bữa

• uống đủ nước

• tập nhẹ, đi bộ

• ngủ đủ

Tam thất chỉ là một trong nhiều mảnh ghép.

---

4. Không nên uống giờ nào?

Dù cao hay thấp huyết áp:

• Không nên uống:

  • sau 19 h

  • trước giờ ngủ

Nhất là người hay mất ngủ, dễ bứt rứt vào đêm.

---

Những sai lầm nguy hiểm khi vừa huyết áp vừa uống tam thất Bắc

Tôi gom lại cho bác:

Sai lầm 1 – Bỏ thuốc huyết áp, chỉ uống tam thất

Rất nguy hiểm.

• Thuốc huyết áp là thứ giữ cho mạch không “nổ tung”.

• Tam thất chỉ dưỡng mạch – không thay thế được thuốc hạ áp.

---

Sai lầm 2 – Mới bị tai biến, nhồi máu xong đã vội vàng cho uống tam thất

Giai đoạn mới:

• bác sĩ còn đang:

  • xử lý cục máu đông

  • chỉnh đông máu, mạch, huyết áp

Tự thêm tam thất (hoạt huyết) vào, không hỏi ai:

• là tự tăng thêm biến số cho một bức tranh vốn đã rất phức tạp.

---

Sai lầm 3 – Uống liều cao 5-7g/ngày với lý do “mạch máu đang bẩn, uống cho mạnh”

Dược tính tam thất:

• không yếu để phải “dí” liều cao ngay từ đầu.

Nhất là với người:

• cao tuổi

• có huyết áp, tim mạch

• dùng thêm nhiều thuốc khác

thì liều cao là việc phải rất thận trọng.

---

Sai lầm 4 – Tối nào cũng làm vài chén rượu tam thất để “bổ tim mạch”

Rượu:

• tăng gánh gan

• có thể làm huyết áp, nhịp tim “nhảy múa”

• cộng thêm tam thất → dễ rối.

Người tim mạch / huyết áp mà vẫn uống đều rượu tam thất:

• thường khó đạt được mục tiêu “ổn định lâu dài”.

---

Sai lầm 5 – Không đo huyết áp đều, chỉ uống theo… cảm giác

Khi thêm tam thất vào:

• tốt nhất nên:

  • đo huyết áp đều hơn vài tuần đầu

  • ghi chép lại

• để xem:

  • có thay đổi bất thường không

  • có phải chỉnh thuốc huyết áp không

Uống mà không đo, chỉ “cảm giác thấy ổn” là cách dùng… rất cảm tính.

---

Kết – Huyết áp cao/thấp và tam thất Bắc: không cấm, nhưng phải rất biết mình là ai

Tôi tóm lại cho bác:

• Tam thất Bắc:

  • không phải thuốc hạ huyết áp

  • cũng không phải thuốc nâng huyết áp

  • mà là vị dưỡng mạch – dưỡng khí huyết.

• Người huyết áp cao:

  • đã kiểm soát tương đối, không biến chứng nặng
    → có thể dùng tam thất Bắc liều thấp–vừa, dạng bột/nước sắc, uống sáng – trưa, để:

    • dưỡng mạch

    • bớt tê bì, đau đầu

    • hỗ trợ phòng biến chứng dài hạn.

• Người huyết áp cao mới tai biến, mới nhồi máu, mới can thiệp mạch, đang dùng nhiều thuốc tim mạch – chống đông:

  • không tự ý dùng

  • chỉ dùng nếu bác sĩ điều trị đồng ý.

• Người huyết áp thấp:

  • vẫn có thể dùng tam thất Bắc để:

    • bổ huyết

    • tăng tuần hoàn

  • nhưng không được coi nó là thuốc cấp cứu tụt huyết áp.

Dùng đúng, tam thất Bắc là bạn đường dài của mạch máu, tim, não.
Dùng sai, đặc biệt là trong bệnh tim mạch – huyết áp, thì kể cả là loại tam thất Bắc 6 năm tuổi quý nhất, nó cũng chỉ là một phép thử… độ liều của chính mình.