Tam Thất Bắc, Thảo Dược

20 câu hỏi thường gặp về tam thất Bắc: uống thế nào, ai dùng được, dùng bao lâu là đủ?

Thắc mắc về tam thất Bắc là chuyện… rất bình thường

Tôi làm tam thất Bắc 6 năm tuổi nhiều năm, thấy gần như khách nào cũng có chung vài câu hỏi:

Mục lục

  • “Uống lúc nào là tốt nhất anh?”

  • “Bao nhiêu là đủ, bao nhiêu là nhiều quá?”

  • “Em uống thuốc Tây rồi, có uống thêm tam thất được không?”

  • “Trẻ con dùng được không, phụ nữ có thai thì sao?”

  • “Tiểu đường, huyết áp, tim mạch có uống được không?”

tam thất bắc

Ông anh tôi – người trồng sâm, trồng tam thất, viết báo dược liệu – bảo:

“Cái thuốc tốt mà mọi người không dám hỏi mới đáng sợ. Tam thất Bắc mà ai cũng hỏi kỹ rồi mới uống là… mừng.”

Thế nên, bài này tôi gom lại khoảng 20 câu hỏi thường gặp, trả lời theo kiểu:

  • thẳng

  • dễ hiểu

  • không thần thánh hóa, cũng không dìm hàng

Câu 1 – Tam thất Bắc là gì, khác gì tam thất Nam, tam thất hoang?

Tam thất Bắc (Panax notoginseng):

  • cùng họ với sâm (Panax)

  • “anh em gần” của sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh

Khác:

  • Tam thất Nam:

    • thực ra là cây khác hẳn, họ gừng

    • tính vị, dược chất khác, giá rẻ hơn rất nhiều

  • Tam thất hoang:

    • mọc rải rác ngoài rừng

    • dược chất saponin rất ít, vị nhạt, nhiều loại còn ngứa cổ

    • chủ yếu ngâm rượu cho vui, không thể so với tam thất Bắc 6 năm tuổi

Nói gọn:

  • Nếu bác đang tìm vị ngang vai nhân sâm thượng hạng, thậm chí ở vài chỉ số còn “nhỉnh” hơn sâm trồng phổ thông, thì đó là tam thất Bắc 6 năm tuổi, không phải mấy loại “tam thất” khác.

Câu 2 – Tam thất Bắc 3–4 năm tuổi có tốt không, sao cứ nhắc 6 năm?

Tam thất Bắc:

  • từ 3 năm tuổi trở lên đã có đủ nhóm chất để dùng

  • 3–4 năm:

    • dược tính có

    • nhưng hàm lượng chưa “đỉnh”

  • 6 năm tuổi trở lên:

    • hàm lượng saponin tăng vọt

    • nhiều chỉ tiêu định lượng sánh ngang, thậm chí vượt một số loại nhân sâm trồng

Cho nên:

  • Hàng phổ thông thị trường thường là 3–4 năm – giá mềm

  • Hàng 6 năm tuổi:

    • giá khác hẳn

    • nhưng nếu nói về “đã” thì khác luôn một trời một vực.

Câu 3 – Uống tam thất Bắc tốt nhất là sáng, trưa hay tối?

Tùy mục đích, nhưng nguyên tắc:

  • Người bình thường, không mất ngủ:

    • Uống  sáng hoặc trưa đều ổn

  • Người hay mất ngủ, thần kinh nhạy:

    • Uống sáng hoặc trưa

    • Tránh uống sau 19h

Tam thất Bắc:

  • không phải thuốc ngủ, cũng không phải cà phê

  • nhưng uống sát giờ ngủ, liều cao có thể làm người “phấn” hơn, khó ngủ.

Câu 4 – Uống tam thất Bắc lúc đói có tốt hơn không?

Với nhiều vị thuốc khác, người ta hay bảo uống lúc đói cho “hấp thu tốt”.
Riêng tam thất Bắc, tôi khuyên:

  • Người dạ dày khỏe:

    • vẫn nên uống sau ăn để êm bụng

  • Người dạ dày yếu, viêm, trào ngược:

    • tuyệt đối không uống lúc đói

    • có thể pha với cháo, ăn cùng cho nhẹ nhàng

Uống lúc đói:

  • dễ gây cồn cào, nóng rát, khó chịu vùng thượng vị

  • nhất là dạng bột đậm.

Câu 5 – Liều bao nhiêu là hợp lý mỗi ngày?

Với người trưởng thành, dùng tam thất Bắc bột:

  • Khởi đầu:

    • 1-2g/ngày (khoảng nửa thìa cà phê nhỏ)

  • Nếu thấy ổn → nâng lên:

    • 3-5g/ngày chia 1–2 lần (sáng–trưa)

Người có bệnh nền tim mạch, tiểu đường, dạ dày…:

  • đa phần chỉ cần 1-2g/ngày là đủ,

  • không phải ai cũng cần tới 5-7g.

Chỉ những người bệnh k, thì dùng 5-7g/ngày

Câu 6 – Dùng bao lâu thì nên nghỉ? Có “lờn thuốc” không?

Tam thất Bắc nên dùng theo đợt, không cần uống đều quanh năm.

Gợi ý:

  • Dùng 1–3 tháng

  • Nghỉ 1-2 tuần

  • Nếu thấy hợp → quay lại đợt mới

Không có khái niệm “lờn thuốc” kiểu kháng sinh.
Thường:

  • dùng quen rồi, nhiều bác còn giảm liều xuống 2-3g/ngày kiểu “liều dưỡng”.

Câu 7 – Uống tam thất Bắc có phải kiêng gì không?

Một số lưu ý:

  • Hạn chế:

  • Với người tiểu đường:

    • tránh tam thất ngâm mật ong, siro ngọt

    • ưu tiên bột / lát sắc nước.

  • Với người dạ dày:

    • không uống lúc đói

    • ưu tiên uống sau ăn, uống cùng cháo.

Tam thất Bắc không kỵ tuyệt đối với đồ ăn, nhưng:

  • bệnh nền của bác sẽ là thứ quyết định mình cần kiêng gì.

Câu 8 – Trẻ em có dùng tam thất Bắc được không?

Trẻ dưới 18 tuổi:

  • tôi không khuyến khích dùng tam thất như một thói quen.

Lý do:

Một số trường hợp bệnh lý đặc biệt:

  • nếu thầy thuốc Đông y có trình độ chỉ định thì là chuyện khác

  • còn dùng kiểu “cho nó khỏe, cho nó thông minh” thì không nên.

Câu 9 – Phụ nữ mang thai có uống tam thất Bắc được không?

Câu này câu trả lời rất rõ:

  • Không tự ý dùng.

Vì:

  • Tam thất Bắc có tính hoạt huyết.

  • Mang thai là giai đoạn rất nhạy về:

    • đông máu

    • mạch máu

    • nuôi thai

Nếu muốn dùng bất kỳ dược liệu nào trong thai kỳ, đặc biệt là vị hoạt huyết như tam thất, phải:

  • hỏi bác sĩ

  • hoặc thầy thuốc Đông y có kinh nghiệm về sản khoa.

Xem thêm: Tam thất bắc và phụ nữ sau sinh

Câu 10 – Phụ nữ sau sinh có dùng tam thất Bắc được không?

Câu trả lời:

  • Có thể, nhưng phải đúng giai đoạn – đúng liều.

Nguyên tắc:

  • Không dùng ngay sau sinh khi:

    • còn nguy cơ băng huyết

    • sản dịch ra nhiều, đỏ tươi

  • Chỉ nghĩ đến tam thất khi:

    • đã qua giai đoạn chảy máu cấp

    • sản dịch ổn

    • bác sĩ nói ổn

Liều:

  • khởi đầu 1-2g/ngày

  • dạng bột hoặc ngâm mật , uống trước ăn 30p , không uống tối.

Câu 11 – Tam thất Bắc có tốt cho người tiểu đường không?

Tam thất Bắc:

  • không làm tăng đường huyết trực tiếp (nó không phải đường)

  • hỗ trợ:

    • tuần hoàn

    • mạch máu

    • vi tuần hoàn ở chi, tim, não

Với người tiểu đường:

  • có thể rất đáng dùng để dưỡng mạch, nếu:

    • chưa biến chứng tim mạch nặng

    • không mới nhồi máu, mới tai biến

    • không đang dùng quá nhiều thuốc chống đông.

Nhưng:

  • Không dùng dạng:

    • ngâm mật ong

    • rượu ngọt

  • Không bỏ thuốc tiểu đường để chỉ uống tam thất.

Câu 12 – Người huyết áp cao / vừa tai biến có dùng tam thất Bắc được không?

Chia làm 2:

  • Huyết áp cao đã kiểm soát tương đối:

    • dùng liều thấp–vừa, bột hoặc lát sắc nước

    • uống sáng – trưa

    • theo dõi huyết áp đều → thường có lợi cho mạch máu.

  • Mới tai biến, mới nhồi máu, mới đặt stent, đang dùng nhiều thuốc tim mạch – chống đông:

    • không tự ý dùng tam thất, kể cả liều thấp

    • chỉ dùng nếu bác sĩ tim mạch đồng ý.

Câu 13 – Tam thất Bắc có gây mất ngủ không?

Bản chất:

  • tam thất Bắc không phải chất kích thần kinh như cà phê

  • nhưng làm cơ thể:

    • có lực hơn

    • máu lưu thông tốt hơn

Ở người:

nếu:

  • uống liều cao

  • uống muộn (tối)

thì có thể:

  • thấy bứt rứt, khó ngủ hơn.

Giải pháp:

  • uống sáng / đầu giờ chiều

  • bắt đầu từ liều thấp 2-3g/ngày

  • kết hợp chỉnh lối sống, giảm cà phê, bớt dùng điện thoại tối.

Câu 14 – Dạ dày yếu, trào ngược có uống tam thất Bắc được không?

Có, nhưng:

  • không uống lúc đói

  • không uống liều cao ngay

Người dạ dày yếu:

  • nên:

    • bắt đầu 1-2g/ngày

    • uống sau ăn

    • có thể trộn vào cháo, nước ấm

  • nếu:

    • cồn cào, nóng rát, khó chịu
      → giảm liều .

Câu 15 – Tam thất Bắc ngâm mật ong rừng khác gì uống bột?

  • Bột tam thất Bắc:

    • thẳng, mạnh, “đập” vào khí huyết

    • dễ đo liều

    • hợp người:

      • tiểu đường (vì không có thêm đường)

      • bệnh nền tim mạch

  • Ngâm mật ong rừng:

    • dễ uống

    • hỗ trợ thêm:

      • họng

      • đề kháng

      • da

    • hợp người:

      • không tiểu đường

      • không kiêng đường

      • thích kiểu uống “êm”, thơm, nhẹ.

Người tiểu đường → ưu tiên bột / nguyên củ, không dùng mật ong.
Người bình thường → có thể chọn loại ngâm mật cho dễ uống hàng ngày.

Câu 16 – Tam thất Bắc ngâm rượu có tốt không? Ai nên, ai không nên?

Tam thất Bắc ngâm rượu:

  • là một dạng “chơi nặng”:

    • vừa dược tính

    • vừa rượu

Hợp:

  • đàn ông trung niên, lớn tuổi

  • có thói quen uống chút rượu

  • không:

Không hợp:

  • phụ nữ

  • người tim mạch nặng

  • người gan – dạ dày yếu

  • người dễ nghiện rượu

Nếu đã dùng, nên:

  • uống 1–2 ly nhỏ/ngày

  • trong bữa ăn

  • không coi rượu tam thất là “rượu nhậu”.

Câu 17 – Tam thất Bắc có tác dụng phụ gì nguy hiểm không?

Tác dụng phụ thường gặp nếu dùng sai:

  • nóng, bứt rứt, khó ngủ

  • cồn cào dạ dày

  • đau đầu, choáng nhẹ ở người huyết áp không ổn

  • nguy cơ chảy máu tăng lên nếu:

    • đang chảy máu cấp

    • đang dùng nhiều thuốc chống đông mà vẫn uống tam thất

Nguyên nhân chính:

  • uống sai giờ (tối)

  • uống quá liều

  • uống cho đối tượng không nên uống.

Dùng đúng:

  • đa số người uống tam thất Bắc không gặp vấn đề gì đáng kể, ngược lại còn thấy khỏe hơn.

Câu 18 – Bảo quản tam thất Bắc thế nào để không mốc, không phí?

Tóm nhanh:

Thấy mốc, chua, vón ẩm, mùi lạ → bỏ, đừng tiếc.

Câu 19 – Uống tam thất Bắc có thể bỏ thuốc điều trị không?

Câu này phải nói rõ:

  • Không.

Tam thất Bắc:

Nó là dược liệu bổ trợ, đứng sau:

  • phác đồ điều trị

  • ăn uống

  • tập luyện

  • lối sống.

Bỏ thuốc, chỉ uống tam thất là không nên.

Câu 20 – Tóm lại: ai là người hợp với tam thất Bắc 6 năm tuổi nhất?

Tôi tóm ngắn:

Hợp nhất:

Không hợp:

  • trẻ dưới 18 tuổi

  • phụ nữ mang thai

  • người đang chảy máu cấp

  • người mới tai biến / nhồi máu / can thiệp mạch

  • người đang dùng nhiều thuốc chống đông mà chưa hỏi bác sĩ.

Dùng đúng, tam thất Bắc 6 năm tuổi xứng đáng với danh hiệu:

“Giàu thì sâm, trung lưu thì tam thất Bắc – sức khỏe không lệch nhau là mấy.”

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.